Przejdź do treści głównej
European Civil Protection and Humanitarian Aid Operations
Fire fighters putting out a fire in a field.
©Unia Europejska, 2023
Pożary lasów

Co to jest?

Pożar lasów lub roślinności to niekontrolowany pożar obszarów naturalnych, a zagrożenie nim wzrasta pod wpływem warunków pogodowych. Ryzyko wystąpienia pożarów zwiększają zwłaszcza długie okresy suszy, ale duży wpływ mają także inne czynniki, takie jak deszcz i wiatr, roślinność, ukształtowanie terenu oraz gospodarka leśna.

Rok 2023 był rekordowy, jeśli chodzi o pożary lasów – stanowił jeden z najgorszych sezonów odnotowanych w historii UE, co potwierdza wystąpienie największego w Europie pożaru. Z pożarami lasów zmagała się także Ameryka Północna i wiele krajów Ameryki Południowej. W wyniku pożarów wiele osób zginęło, zniszczone zostały źródła utrzymania i spłonęło wiele hektarów ziemi na całym świecie.

 W ubiegłym roku UE rozbudowała flotę gaśniczą rescEU (samoloty i helikoptery gaśnicze) oraz przekierowała setki strażaków tak, by byli gotowi do udzielenia natychmiastowego wsparcia w krajach szczególnie narażonych na pożary lasów. Unijny Mechanizm Ochrony Ludności został uruchomiony 10 razy w związku z pożarami w rejonie Morza Śródziemnego, Chile, Boliwii i Kanadzie. W 2024 roku ten poziom reagowania zostanie utrzymany.

Dlaczego to takie ważne?

Zagrożenie pożarami będzie wzrastać w związku ze zmianą klimatu. Coraz częściej może dochodzić do wielkich pożarów, w których będą ginąć ludzie, a przywracanie terenów popożarowych do pierwotnego stanu będzie trwało dłużej. W latach 2007–2023 ponad 16% wszystkich wniosków o pomoc w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności dotyczyło pożarów lasów.

Pożary lasów są od niedawna problemem w całej Europie. W 2022 roku szczególnie mocno dotknęły one Francję, Hiszpanię i Portugalię, ale duże pożary występowały też między innymi w Czechach, Niemczech, Grecji i Słowenii.

W 2022 roku w 20 państwach członkowskich UE pożary strawiły większy obszar niż notowano średnio.

Zagrożenie pożarami wykroczyło daleko poza region Morza Śródziemnego i objęło tereny, które nie były wcześniej narażone. Pożary powodują wielkie szkody społeczne, środowiskowe, klimatyczne i gospodarcze w całej Europie.

W 2023 roku Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) UE skierowało pomoc do Albanii, Boliwii, Kanady, Chile, na Cypr, do Grecji i Tunezji.

Ponadto w ramach usługi Copernicus w zakresie zarządzania kryzysowego (Copernicus EMS) regularnie generowane są na żądanie mapy satelitarne, które pomagają władzom krajowym w reagowaniu na pożary. W tym samym roku program Copernicus został aktywowany 25 razy w związku z pożarami lasów na całym świecie.

W 2023 roku zarówno liczba pożarów w UE, jak i objęta nimi powierzchnia przekroczyły średnią wartość.

Jak pomagamy?

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności służy koordynacji pomocy na poziomie europejskim i zapewnia, aby wszystkie państwa członkowskie UE i kraje uczestniczące w mechanizmie otrzymywały na czas informacje w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych. Uruchomienie mechanizmu w dowolnym kraju świata umożliwia szybkie wysłanie na miejsce personelu i sprzętu odpowiadającemu potrzebom w danej sytuacji.

Sercem operacyjnym mechanizmu jest Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) przy Komisji Europejskiej. Centrum monitoruje zagrożenia i zdarzenia pożarowe w całej Europie przy wsparciu krajowych i europejskich systemów monitorowania, takich jak europejski system informacji o pożarach lasów (EFFIS).

2 response officers in dissussion while standing at a map on a table.
Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC)
©Unia Europejska, 2022 (fotograf: Pierre-Yves Jortay)

Co roku, kiedy rozpoczyna się sezon pożarów, Centrum współpracuje z władzami krajowymi w państwach członkowskich UE i krajach uczestniczących. Współpraca ta ma na celu wymianę informacji dotyczących działań w zakresie zapobiegania, gotowości i reagowania. Centrum pozostaje w stałym kontakcie z władzami krajowymi przez cały sezon pożarowy.

W przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej każdy kraj może zwrócić się o pomoc za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Mają możliwość wystąpienia o skoordynowaną, szybką i skuteczną pomoc międzynarodową.

Kiedy dochodzi do pożarów na taką skalę, państwa członkowskie UE i kraje uczestniczące w mechanizmie regularnie okazują solidarność, wysyłając pomoc w postaci samolotów i helikopterów gaśniczych, sprzętu gaśniczego oraz zespołów strażaków.

Ponadto w ramach mechanizmu może zostać współfinansowany transport pomocy na miejsce oraz koszty operacyjne.

Przygotowanie do sezonu pożarowego w 2024 roku

Od 2019 roku Unijny Mechanizm Ochrony Ludności uzupełnia flota rescEU, tj. europejskie rezerwy obejmujące samoloty i helikoptery gaśnicze w 100% finansowane przez UE. UE współfinansuje również utrzymywanie w gotowości dodatkowych samolotów gaśniczych, na wypadek gdyby własne zasoby okazały się niewystarczające w walce z pożarami.

Zasoby te uzupełnia również europejska pula ochrony ludności, składająca się z 4 samolotów gaśniczych, 13 zespołów strażaków oraz 1 zespołu ekspertów.

Ponadto UE wspiera państwa członkowskie i kraje uczestniczące oraz uzupełnia ich działania związane z zapobieganiem i zapewnianiem gotowości, skupiając się na obszarach, w których wspólne unijne działania mogą być skuteczniejsze niż oddzielne działania na poziomie krajowym. Może to obejmować analizę ryzyka, która pozwala określać zagrożenie katastrofami w UE, wspieranie badań służących zwiększaniu odporności na klęski i wzmacnianie narzędzi wczesnego ostrzegania.

Działania związane z zapobieganiem klęskom, przygotowywaniem się i reagowaniem na nie są prowadzone równocześnie, aby ratować ludzkie życie i ograniczać dalsze rozprzestrzenianie się pożarów. Obecność doświadczonych ekspertów w dziedzinie pożarów i wykwalifikowanych strażaków, a także dostęp do technologii i innych środków w pobliżu miejsca zdarzenia, może naprawdę wiele zmienić.

Mimo że działania dotyczące zapobiegania pożarom, przygotowywania się i reagowania na nie leżą w gestii władz krajowych i regionalnych tych państw, UE może w razie potrzeby współfinansować i koordynować dalsze wsparcie.

Działania w 2023 roku

W 2023 roku Unijny Mechanizm Ochrony Ludności został uruchomiony 10 razy w związku z pożarami:

Firefighters putting down a fire in a field.
Strażacy z Francji gaszą tlący się mech tworzący runo leśne starej tajgi w ramach walki z pożarami w prowincji Quebec w Kanadzie.
©Unia Europejska, 2023 (fotograf: P. McCabe)

Pożary lasów w Chile

Od 2 lutego wiele pożarów spustoszyło obszar 100 kilometrów na wschód od Santiago w Chile. Władze poprosiły o pomoc w ugaszeniu ognia. 

Hiszpania wysłała zespół ds. oceny pożarów lasów (FAST) w ramach europejskiej puli ochrony ludności, a Włochy udzieliły pomocy Chile za pośrednictwem zespołu wsparcia technicznego. Portugalia i Francja wysłały strażaków do pomocy w działaniach przeciwpożarowych.

Pożary lasów w Kanadzie

W maju liczne pożary lasów spustoszyły Kanadę, skłaniając władze do zaapelowania o pomoc w walce z żywiołem. 

W odpowiedzi na apel 8 czerwca 2023 r. Francja wysłała 109 strażaków. Dzięki pomocy zespołu udało się ugasić 2 duże pożary o powierzchni 2873 hektarów i 26 749 hektarów.

14 czerwca Portugalia przeniosła do Kanady 30 strażaków w ramach europejskiej puli ochrony ludności, po czym spontanicznie chęć pomocy wyraziło też 110 ratowników. Strażacy nie tylko uratowali społeczność, ale też pomogli w okiełznaniu i ugaszeniu 2 dużych pożarów trawiących łączną powierzchnię 481 096 hektarów i 7918 hektarów.

Łącznie do walki z pożarami lasów w Kanadzie wysłano 349 ratowników z Francji, Hiszpanii i Portugalii. 

28 i 29 czerwca wszystkie 3 zespoły opuściły Kanadę i powróciły do swoich baz.

Pożary lasów w lipcu w Tunezji i we Włoszech

Pod koniec lipca w północno-zachodniej Tunezji wybuchły pożary lasów. Kraj aktywował Unijny Mechanizm Ochrony Ludności, co zaowocowało wysłaniem 2 samolotów gaśniczych Canadair z rezerw rescEU magazynowanych w Hiszpanii. Kiedy 25 lipca pożary wybuchły także we Włoszech, władze zwróciły się do UE z prośbą o pomoc. Jednak Włochy anulowały swój wniosek po upływie kilku godzin.

Pożary lasów w Grecji i na Cyprze 

Po wybuchu intensywnych pożarów na Cyprze na początku sierpnia 2023 roku Grecja udzieliła pomocy w postaci lotniczych środków gaśniczych. 

Później w tym samym miesiącu Grecja również stanęła w obliczu poważnych pożarów i aktywowała Unijny Mechanizm Ochrony Ludności. 20 sierpnia 2023 roku kraj przesłał wniosek o pomoc w postaci naziemnych i lotniczych środków gaśniczych.

W odpowiedzi na prośbę do Grecji wysłanych zostało kilka zasobów z europejskiej puli ochrony ludności. Polska i Bułgaria wysłały do Grecji dwa zespoły strażaków wraz z pojazdami, Hiszpania – zespół ds. oceny pożarów lasów, a Francja – samoloty gaśnicze. Łącznie pomoc dla Grecji udzielona przez UE objęła 660 ratowników, 55 pojazdów, 12 samolotów gaśniczych i 1 śmigłowiec. 

Pożary lasów w Albanii

1 października Albania aktywowała Unijny Mechanizm Ochrony Ludności, w wyniku czego następnego dnia z Grecji w ramach ECPP wysłano 2 samoloty gaśnicze Canadair.

Pożary lasów w Boliwii

24 listopada roku Francja wysłała do Boliwii naziemne zastępy strażackie oraz dron, co stanowiło odpowiedź na apel boliwijskich władz o pomoc. 

Ostatnia aktualizacja: 14/05/2024

Fakty i liczby

Do pożarów dochodzi na terenie całej Unii Europejskiej – na północy i południu, wschodzie i zachodzie

Działania dotyczące zapobiegania pożarom, przygotowywania się i reagowania na nie są ze sobą ściśle powiązane

Wystąpienie o pomoc w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności umożliwia skoordynowanie szybkiego wsparcia w walce z pożarami

Flota samolotów gaśniczych rescEU poprawia zdolności UE w zakresie przygotowywania się i reagowania na pożary

Do pobrania

14 MAJA 2024
EU preparing for the 2024 wildfire season